Teoria funkcjonalnej autonomii - G. Allport

 OSOBOWOŚĆ WEDŁUG G. ALLPORTA

Gordon Allport był jednym z pionierów w dziedzinie psychologii osobowości. Jego teoria, znana jako "teoria funkcjonalnej autonomii" [Autonomia funkcjonalna – zasada głosząca, że nabyte wzorce i motywy zachowań wykazują – w miarę powtarzania się i tworzenia zintegrowanego systemu – skłonność do uniezależniania się od potrzeb i motywów których zaspokajaniu służyły pierwotnie], zakładała, że osobowość jest dynamicznym i złożonym systemem, który ewoluuje i zmienia się w ciągu życia jednostki. Poniżej przedstawiam główne założenia jego teorii:

Jednostkowość: Allport podkreślał, że każdy człowiek jest jedyny w swoim rodzaju. W jego podejściu do osobowości istotne jest indywidualne doświadczenie i unikalny sposób reagowania na świat.

Funkcjonalna autonomia: Allport wierzył, że ludzka osobowość rozwija się poprzez złożone interakcje pomiędzy wewnętrznymi motywacjami, a zewnętrznymi czynnikami. Kluczowym elementem jego teorii było pojęcie "funkcjonalnej autonomii", które oznacza, że ​​pewne cechy i motywacje zachowują swoją ważność, niezależnie od ich początkowych powiązań z potrzebami biologicznymi czy społecznymi.

Centralne tendencje: Allport wyróżniał w osobowości tzw. "centralne tendencje", czyli stałe wzorce zachowań, myśli i emocji, które kształtują nasze działania w różnych sytuacjach życiowych.

Kształtowanie się osobowości: W przeciwieństwie do niektórych wcześniejszych teorii, Allport twierdził, że osobowość nie jest statycznym zbiorem cech, lecz może się rozwijać i zmieniać w odpowiedzi na doświadczenia życiowe oraz działania jednostki.

Cechy kardynalne, centralne i wtórne

Allport opisał trzy poziomy cech osobowości:

Cechy kardynalne: Te cechy definiują osobę i są rzadkie. To cechy, które wyjątkowo silnie wpływają na życie jednostki i determinują jej zachowanie.

Cechy centralne: Są to powszechnie obecne cechy, które kształtują większość zachowań jednostki, ale nie dominują w takim stopniu jak cechy kardynalne.

Cechy wtórne: To cechy, które są bardziej specyficzne dla określonych sytuacji i mogą zmieniać się w zależności od kontekstu.

Allport uważał, że osobowość jednostki rozwija się poprzez interakcje pomiędzy dziedzicznymi predyspozycjami a doświadczeniami życiowymi. Jego teoria podkreślała również znaczenie indywidualności i kontekstu dla zrozumienia ludzkiej osobowości